//
you're reading...
Không phân loại

Nguyên Chánh án TANDTC Trịnh Hồng Dương- Người liêm chính cô đơn

Người đàn ông nhỏ thó, có vầng trán cao và cặp mắt sáng ấy từng là một trong những người quyền to nhất nước, nhưng không giống như những chính khách khác, luôn biết nở nụ cười xã giao, biết vờ vui vẻ với báo chí, biết diễn khi có ống kính hướng vào mình…

Chả thế báo chí đã có lần viết ”Ông nổi tiếng là người khó gần và rắn như đá”. Nhận xét ấy chưa biết đúng hay sai nhưng tôi thấy ông là một người cô đơn vì cách hành xử dường như không phù hợp với thời cuộc của mình…

Nguyên Chánh án TANDTC Trịnh Hồng Dương

Khác người

Quả thật, ấn tượng đầu tiên về ông bao giờ cũng là sự thiếu cởi mở. Ông ít nói, nghe là chính. Cán bộ đến nhà ông hình như chưa ai được mời uống nước bao giờ, khi khách về ông cũng không giữ lại một câu kiểu xã giao. Sau này mọi người mới hiểu, thực ra ông không muốn anh em đến nhà, nhất là đến để bàn công việc.

Vì thế, không ai dám đến nhà ông để tranh thủ tình cảm, để đưa chút quà cáp rồi nhờ cậy ông theo lẽ thông thường. Có người còn nói đùa:” Ai đến biếu ông Dương chai rượu thì mai ra Hội đồng ông ấy nói ngược lại nguyện vọng cho mà vã mồ hôi”.
Không chỉ đối với cấp dưới, đối với người khác ông cũng “rắn như đá” như vậy. Có lần một vị chức sắc đến tận nhà ông, loanh quanh một lúc ông ấy đặt vấn đề về một vụ án. Thấy vậy, dù rất tôn trọng nhưng ông cũng buộc phải đứng dậy mời khách ra khỏi nhà.

Khi còn là Chánh án Toà án Hà Nội, có lần xem hồ sơ thấy một bị cáo bị truy tố về tội ăn cắp chính là cháu họ ông, vốn là sinh viên đại học, nhưng ông không can thiệp. Thẩm phán cũng không biết mối quan hệ ấy, bản án được tuyên một cách khách quan.

Có vụ con trai một vị lãnh đạo cấp trên trong ngành bị truy tố về tội lừa đảo. Thẩm phán báo cáo để ông chỉ đạo cho phù hợp. Ông nói, cứ theo luật mà làm, có như thế mới bảo vệ được uy tín của lãnh đạo.

Khi lên làm Chánh án TANDTC thì các mối quan hệ cũng nhiều lên và phức tạp hơn, nhưng ông vẫn giữ nguyên tính cách của mình. Đã có lần một vị lãnh đạo chuyển đơn thư xuống có bút phê đề nghị xem lại hai bản án đã có hiệu lực pháp luật. Theo lẽ thông thường thì Chánh án sẽ chỉ đạo Toà chuyên trách nghiên cứu tìm ra một lý do nào đó để kháng nghị. Trong ngành gọi đó là “kháng nghị ngoại giao”, biết là án xử đúng nhưng vẫn kháng nghị để đẹp lòng người bút phê. Tất nhiên bản án bị kháng nghị sẽ được xét xử giám đốc thẩm, quyết định lúc đó do Hội đồng, dẫu bị bác kháng nghị thì vị lãnh đạo đó cũng không trách Chánh án thiếu quan tâm.

Với Chánh án Trịnh Hồng Dương thì khác. Nhận được đơn có bút phê, ông chỉ đạo Toà chuyên trách báo cáo và mang hồ sơ lên để ông kiểm tra. Thấy án xử đúng, ông tự mang hồ sơ sang để báo cáo với vị lãnh đạo đó rằng không có căn cứ kháng nghị. Họ cười đấy nhưng hẳn trong lòng không vui. Người trải đời nói nhỏ: Ông Dương làm thế thì chết, lúc nào cũng thẳng băng thế thì làm thế nào được…
Nhưng người ta nói gì ông chả quan tâm, ông vẫn làm theo cách của riêng mình.

Minh oan

Cũng nhờ nguyên tắc đơn giản “cứ đúng pháp luật mà làm” của ông mà nhiều người được minh oan. Ông Đỗ Văn Chỉnh, nguyên Chánh Thanh tra TANDTC kể, có bà Nguyễn Thị Hoan, là kế toán, ở Bình Trị Thiên khi đó, bị kết án 6 năm tù về tội tham ô. Ra tù mới đi kêu oan. Ông Chỉnh được phân công ra tiếp bà Hoan, sau đó ông báo cáo với ông Dương khi đó đang là Phó Chánh án TANDTC rằng không có dấu hiệu phạm tội. Bà Hoan còn giữ được hai chứng cứ là bút tích giám đốc ra lệnh chi tiền, chứ không tự ý. Mặc dù chứng cứ có trong hồ sơ nhưng không được xem xét. Ông Dương cho nghiên cứu hồ sơ và kiểm tra, sau đó ký kháng nghị huỷ án để giải quyết lại từ giai đoạn. Năm 1993, xử sơ thẩm lần hai, Toà án tỉnh lại tuyên bà Hoan phạm tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, bị phạt 6 tháng tù. Toà phúc thẩm cũng tuyên y án sơ thẩm. Đơn kêu oan lại gửi ra, ông Trịnh Hồng Dương kháng nghị lần thứ hai. Cuối cùng bà Hoan đã được minh oan, và đã yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Hay vụ bà Lê Thị Chanh ở Thái Bình, nguyên là Chủ nhiệm HTX, năm 1989 bị kết án 1 năm tù về tội tham ô do hành vi chiếm đoạt 1 tạ thóc. Án xử đi xử lại do bị cáo kêu oan. Năm 1998, khi ông Dương là Chánh án thì mới được kháng nghị và cuối cùng bà Chanh được tuyên là không phạm tội.

Nhưng cho đến tận bây giờ bà Chanh, cũng như bà Hoan và nhiều người khác nữa vẫn chưa bao giờ gặp mặt ân nhân là ông Trịnh Hồng Dương. Có lần tôi đề nghị ông kể nhưng ông bảo, nhiều lắm, nhớ sao hết, mà kể để làm gì. Ông quên nhưng những cộng sự của ông thì không thể nào quên được.

Có một vị đại tá về hưu ở Đồng Kỵ, Bắc Ninh ký bảo lãnh cho con trai vay ngân hàng 40 triệu đồng. Hợp đồng kết thúc và món nợ đã trả xong nhưng anh con trai photo bản bảo lãnh, móc ngoặc với cán bộ ngân hàng để vay tiếp 80 triệu nữa. Sau đó, do vỡ nợ nên con trai ông đại tá bị truy tố về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, và người ta bán nhà của ông đại tá để thi hành án. Khiếu nại lên Toà án tối cao thì Toà dân sự trả lời là án xử đúng. Đơn đến tay Chánh án Trịnh Hồng Dương, ông cử ngay Phó Chánh án phụ trách dân sự xuống tận địa phương làm rõ hai vấn đề, nhà đất bị thi hành án là của ai, nếu của ông đại tá thì đã cho con chưa, và ông đại tá có bảo lãnh lần vay thứ hai không.

Sau khi làm rõ, thấy khiếu nại có căn cứ, Chánh án Trịnh Hồng Dương đã kháng nghị huỷ án.

Chính vì cách làm án như vậy mà dưới thời ông làm Chánh án, TANDTC kháng nghị nhiều, nhìn vào tỷ lệ án bị kháng nghị sẽ có ý kiến cho rằng chất lượng xét xử hạn chế. Do đó, để có tỷ lệ đẹp nhiều khi người ta không kháng nghị dù có thể bản án có hiệu lực xử chưa đúng. Ông Dương không tính toán kiểu đó, một khi đã phát hiện oan sai thì nhất định phải kháng nghị để trả lại công bằng cho người dân.

Người hay đùa

Một người tưởng chừng lạnh lùng như vậy nhưng thực ra lại là người có tâm hồn nghệ sĩ, trẻ trung và dí dỏm. Ông hay hát và hát khá hay. Đã có lần trong liên hoan văn nghệ cơ quan ông hát bài Tình ca của Hoàng Việt được hoan nghênh nhiệt liệt.

Điều bất ngờ đối với tôi là ông mê bóng đá. Hồi World Cup 2002, tôi viết bài về các Thẩm phán xem bóng đá thế nào, tôi đến nhà ông mới biết ông xem hầu hết các trận, trừ những trận phát vào đêm khuya. Ông còn kể hồi còn học bên Liên Xô ông là một cầu thủ trong đội bóng của trường. Một trong những người bạn thân của ông là ông Trần Bảy- Chủ tịch liên đoàn bóng đá trước đây.

Ông cũng là người hay đùa. Có lần một phóng viên hỏi ông rằng có khi nào ông cảm thấy bất lực trước tội phạm không- câu hỏi to tát và không dễ trả lời nhưng ông Trịnh Hồng Dương nói ngay: Có chứ, mới đây thôi, mà lại ngay trước cửa nhà tôi mới tức chứ. Có hai tên đi xe gắn máy, tóm ngay con chó của nhà Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Đình Lộc. Tôi nhìn thấy, kêu lên nhưng chúng chạy mất tăm.

Tại diễn đàn Quốc hội, có lần có đại biểu phàn nàn về tình trạng có Thẩm phán nói ngọng, trách nhiệm của Toà án tối cao thế nào, ông trả lời, như vậy thì từ nay khi tuyển chọn sẽ phải yêu cầu ứng viên Thẩm phán nói thử một câu, nếu nói “Cái nọ nục bình năn nông nốc” thì loại ra. Cử toạ bật cười.

Nhưng cũng chính vì hay đùa có lần ông khá mệt mỏi. Ông có kể lại khi trả lời báo chí cách đây mấy năm: Một lần, trong cơ quan có cậu được kết nạp Đảng. Mình khen cậu ấy: “Tốt lắm! Hiện nay đang có những kẻ tìm cách chống Đảng, xin ra khỏi Đảng mà cậu phấn đấu để được đứng trong hàng ngũ của Đảng là quý lắm”. Ấy vậy mà có người lại xuyên tạc, rồi tố cáo tôi là sai lập trường, quan điểm. Bậy đến thế là cùng.

Nỗi khổ tâm

Một cán bộ gần gũi với ông Dương nói, nỗi khổ tâm lớn nhất của ông Dương là bà mẹ quá nghiêm khắc, muốn phụng dưỡng cụ mà không được. Ông có ba anh em, thì hai người có học vị tiến sĩ. Cụ bà sống với cô em út trong căn nhà một mái lợp tôn rộng 15m2 ở trong một ngõ nhỏ phố Lò Đúc. Căn nhà chập chội, dột nát lại không có nhà vệ sinh riêng nên sinh hoạt của một người già ngót 90 tuổi hết sức khó khăn. Với chút tiền dành dụm được ông muốn xây lại căn nhà cho mẹ và em gái đỡ khổ nhưng cụ nhất định không bằng lòng. Cụ nói, trước đây dăm bảy người còn sống cả ở đây được, bây giờ còn có hai người sao lại không được? Anh xây lại nhà để người ta cho rằng có con làm Chánh án, tham nhũng được nên có tiền xây nhà cho mẹ hay sao?!

Có người bàn, hay đưa cụ đến nhà bác cả chơi ít ngày, ở nhà cứ dỡ ra mà làm lại, cụ về thấy sự đã rồi là xong. Cụ biết chuyện bảo: nếu anh cố tình dỡ nhà ra xây lại là tôi ra nhảy xuống sông Hồng đấy. Cụ nói thế thì đành chịu. Mỗi khi thấy cảnh nhà dột, căng nilon, hứng chậu chỗ này chỗ kia, lòng ông đau như cắt mà không biết làm sao. Ông phải tôn trọng ý thích của mẹ.

Hàng tuần, dù đương kim Chánh án tối cao, có xe sẵn sàng đưa đón, nhưng ông vẫn đèo vợ bằng chiếc xe phượng hoàng cũ về thăm mẹ. Anh em hỏi thì ông nói, việc riêng sao mình lấy xe công đi được. Vả lại, mẹ tôi không thích như vậy.

Người lái xe của ông kể, có lần đi công tác về, tiện ô tô ông ghé vào, cụ mắng ngay. Mua nước mắm Phú Quốc, gạo tám thơm biếu cụ thì cụ nhất định không nhận. “Lương anh được bao nhiêu, còn nuôi vợ nuôi con, sao hoang phí như thế” cụ bảo. Biết ý nên vợ ông chỉ dám mua nước mắm, gạo quê thông thường mang đến cụ mới vui lòng.

Có lẽ do được sinh ra và giáo dục trong một gia đình như vậy nên ông Trịnh Hồng Dương là một người khắc kỷ, luôn luôn gìn giữ sự liêm chính của mình.

Ông từng kể, có lần tôi bị bệnh, vào Bệnh viện Việt – Xô khám. Một tay bác sĩ khám xong, hỏi: “Này, ông có hút thuốc không?”. “Không”. “Thế có thích rượu không?”. “Không”. “Còn cà phê, chè?”. “Cũng không”. “Thế tôi hỏi thật ông nhé, ông có thích phụ nữ không?”. “Không”. Ông bạn bác sĩ đó thở dài đứng dậy: “Thôi, không khám cho ông nữa. Thuốc không. Rượu không. Chè, cà phê không. Gái cũng không. Thế thì chết quách đi cho rồi, sống làm gì nữa”.

Không ham thích những thú vui vật chất đã đành, ông cũng không thích cả những thú vui tinh thần khác mà nhiều quan chức ưa thích như được thể hiện quyền cao chức trọng của mình; được lăng xê trên báo chí; được anh em tán tụng…

Có lần đi công tác một tỉnh Tây Nguyên, chia tay ở cổng toà xong, lên ô tô đi được một qũang ông mới thấy xe ô tô của Toà án tỉnh nối đuôi theo sau. Ông dừng lại hỏi đi đâu, mới biết họ tiễn ông đi hết địa phận tỉnh. Ông yêu cầu họ quay về làm việc ngay, không thể lãng phí như thế được. Anh em nói mãi ông đành chấp nhận cho đi tiễn hết địa phận thị xã.

Ở cương vị Chánh án TANDTC, ông Trịnh Hồng Dương, ngoài Lào và Trung Quốc không thể từ chối, ông không đi nước nào khác. Có lần thấy ông từ chối lời mời của một Toà án châu Âu, tôi hỏi: Sao chú không đi, đưa cô đi du lịch luôn thể? Ông nói, việc ở nhà làm không hết, đi làm gì. Mà tớ cũng chán ở nước ngoài rồi… Như người khác thì nhân cương vị của mình, tranh thủ đi nước này nước khác, vừa công tác vừa du lịch, có thể đưa cả vợ đi cùng, nhưng ông Dương thì chả bao giờ nghĩ thế.

Nhà khoa học

Nhiều nhà nghiên cứu luật học, nhiều thẩm phán đánh giá ông là một chuyên gia hàng đầu của Việt Nam về luật hình sự. PGS.TSKH Lê Cảm thì khẳng định, ông Trịnh Hồng Dương “là chuyên gia số Một về tư pháp-hình sự của đất nước” .

Ông Trịnh Hồng Dương được đào tạo về hình sự theo định hướng của cụ Phạm Văn Bạch- Chánh án đầu tiên của TANDTC. Ông tốt nghiệp Đại học luật và bảo vệ luận án Phó Tiến sĩ luật hình sự ở Liên Xô. Khi làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ, ông bị bệnh dạ dày nên đang làm dở thì về nước. Trước khi làm Chánh án TANDTC, ông là Phó Chánh án phụ trách hình sự, trước đó là Chánh toà hình sự, Phó Chánh án rồi Chánh án TAND tp Hà Nội…

Năm 1984, khi làm Phó Chánh án Hà Nội, ông được giao xét xử một vụ án hóc búa, bị cáo Thái Nghĩa Siêu bị truy tố về tội làm gián điệp, nhưng suốt cả quá trình điều tra nhất định không nhận tội. Qua quá trình thẩm vấn tại phiên toà, với cách thẩm vấn sắc sảo, thông minh của ông Trịnh Hồng Dương, bị cáo đã tâm phục, khẩu phục, thú nhận tội lỗi. Làm cả ngàn vụ án nhưng đó là vụ ông nhớ nhất. Cũng vì thành công quá lớn của phiên toà mà lần đầu tiên và có lẽ là duy nhất trong lịch sử tố tụng nước ta, tất cả những người dự phiên toà đều được mời ăn cơm.

Ông là người rất giỏi trong việc đọc hồ sơ. Khi nghe thẩm phán, chánh toà báo cáo bao giờ ông cũng trực tiếp đọc tài liệu, chứng cứ liên quan đến những vấn đề có khiếu nại. Vì thế thẩm phán nói với nhau là làm việc với ông Dương rất vất vả. Không những cẩn thận trong việc xét xử, giám đốc bản án mà cả trong văn bản, câu chữ trả lời đương sự. Không ít lần ông tự tay sửa đỏ cả trang án văn.

Với phong cách của nhà khoa học, ông không thích nói vòng vo. Chả thế mà câu nói trần trụi của ông tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội X “Ở ta có vụ án xử thế nào cũng được” làm xôn xao nghị trường và được nhắc đi nhắc lại như điển hình cho việc tuỳ tiện khi xét xử của Thẩm phán. Thực ra người ta mới chỉ nghe có nửa câu trước mà không nghe nửa câu sau. Do tình trạng luật pháp của ta hiện còn nhiều bất cập, cái nọ đôi khi “đá” cái kia, nên khi xét xử áp dụng văn bản này thì cho kết quả này, áp dụng văn bản kia cho kết quả khác. Ví dụ, xe của tôi, người ta thuê tôi chở hàng mà tôi không biết là hàng lậu, thì khi bị bắt tôi được trả xe. Nhưng luật xử phạt vi phạm hành chính lại quy định bắt tất cả phương tiện gây án. Vậy là tòa cấp huyện xử theo luật hình sự, không tịch thu xe, nhưng cấp tỉnh căn cứ vào luật xử phạt vi phạm hành chính lại tịch thu xe. Như vậy cùng một hành vi nhưng cả hai cấp xét xử cho hai kết luận khác nhau đều đúng. Cái bất cập đó của pháp luật cần phải sớm khắc phục.

Thời gian càng lùi xa thì người ta càng thấy ông Trịnh Hồng Dương có lý. Tiến sĩ luật học Ngô Huy Cương, khi làm Thư ký tòa soạn Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, phát biểu về cải cách hệ thống tư pháp Việt Nam, bàn đến câu nói trên đây của Chánh án Trịnh Hồng Dương cho rằng: Tôi nghĩ các nhà lập pháp cũng phải chia sẻ trách nhiệm về điều đó. Theo tôi, có một số nguyên nhân cơ bản cần được xem xét kỹ lưỡng…Trước hết, phải bàn đến cách thức thiết lập hệ thống tiêu chí. Hiện Quốc hội cũng như nhiều cơ quan, tổ chức thường phàn nàn về việc xét xử oan sai. Có lẽ họ lấy pháp luật mà Quốc hội thông qua làm tiêu chí đánh giá, chứ ít ai nhận định rằng một trong những nguyên nhân dẫn đến oan sai lại là do chính pháp luật, chính cách tổ chức hệ thống tư pháp.

Giờ đây, vấn đề khắc phục các quy định luật chồng chéo nhau, thậm chí mâu thuẫn nhau, tình trạng luật khung, luật ống đã trở nên rõ ràng và cấp thiết rồi.

**
Khi kết thúc nhiệm kỳ Chánh án TANDTC, ông được mời làm một công việc khác, nếu nhận lời ông sẽ tiếp tục công tác 5 năm nữa, sẽ có xe đưa xe đón, nhưng ông từ chối. Ông về hưu như một công chức bình thường.

Nhà ông có 78 mét vuông, ông bán đi 40 mét, lấy tiền sửa chữa, nâng cấp phần còn lại, dư ra ít tiền để giúp con cái và dưỡng già.

Mấy năm qua, dân cư khu Thành Công thấy ông Trịnh Hồng Dương hàng ngày đưa cháu đi mẫu giáo, chiều về đón giúp cả con nhà hàng xóm. Nhìn cảnh ông khoác trên vai vài cái ba lô xanh đỏ của con trẻ, dẫn mấy đứa cháu ríu rít về nhà…bất giác tôi nhớ đến cảnh cuối trong phim “Tể tướng Lưu gù”. Sau khi về hưu, Lưu Dung chả mang theo của cải gì, hàng ngày ông ngồi chơi bi với cháu chắt như một lão nông tri điền, mọi danh lợi qua đi như gió thoảng…

Mà như vậy thì ông Trịnh Hồng Dương đâu có cô đơn nhỉ?!

Mùa Giáng sinh 2007

Nguyễn Phan Khiêm

Advertisements

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: