//
you're reading...
Diễn đàn pháp luật

Bà Phạm Thị Hoàng Anh, Giám đốc VP Healthbridge Canada tại VN: “Trở ngại lớn nhất là những can thiệp của các công ty thuốc lá nhằm làm yếu nội dung của Luật”

Thuốc lá được nhìn nhận là nguyên nhân chính gây bệnh và tử vong hàng đầu ở Việt Nam, đồng thời là nguyên nhân góp phần vào sự gia tăng đói nghèo, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển chung của xã hội. Các qui định pháp luật điều chỉnh hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL) ở nước ta tuy nhiều và bao phủ tương đối toàn diện các khía cạnh của PCTHTL, nhưng lại được quy định rải rác ở nhiều văn bản khác nhau, gây khó khăn trong việc áp dụng thực tế. Hơn thế, khung pháp lý điều chỉnh hoạt động này chưa đủ mạnh nên thời gian qua việc PCTHTL chưa thu được kết quả như người dân mong đợi, sức khỏe cộng đồng chưa được cải thiện. Trước tình hình đó, việc ban hành Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá (Luật PCTHTL) là rất cần thiết để giải quyết được các bất cập nêu trên, tạo một khung pháp lý chặt chẽ cho việc thực thi các chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá.

Chúng tôi có cuộc trao đổi với bà Phạm Thị Hoàng Anh, Giám đốc văn phòng Healthbridge Canada tại Việt Nam về các vấn đề liên quan đến dự luật quan trọng này.

>> Ý kiến chuyên gia: Hút thuốc lá chiếm 35% trên tổng số 85% nguyên nhân gây ung thư

>> Thuốc lá – “Kẻ sát nhân” giấu mặt

Bà Phạm Thị Hoàng Anh, GĐ văn phòng Healthbridge Canada tại Việt Nam.

Mục tiêu giảm việc tiêu thụ và tác hại của thuốc lá

PV: Thưa bà, hiện nay trên thế giới đã có rất nhiều quốc gia đưa vào thực thi Luật PCTHTL, Việt Nam cũng đang tiến hành xây dựng Luật PCTHTL. Xin bà cho biết về sự cần thiết và ý nghĩa, tác dụng của Luật PCTHTL đối với thực tiễn cuộc sống hiện nay?

Bà Phạm Thị Hoàng Anh: Hiện nay, ở Việt Nam đã có đầy đủ bằng chứng về những hậu quả nghiêm trọng do việc sử dụng thuốc lá đối với sức khỏe con người và nền kinh tế cả ở cấp độ quốc gia và gia đình. Tuy nhiên, việc tiêu dùng thuốc lá vẫn tiếp tục gia tăng trong những thập kỉ qua, bất chấp những quy định và chính sách do Chính phủ và các cơ quan chức năng ban hành nhằm giảm tác hại của thuốc lá. Một trong những lí do là các quy định này còn chưa toàn diện, có nội dung chồng chéo thậm chí là mâu thuẫn, thiếu cơ chế thực thi và được ban hành bởi các cấp và ban ngành khác nhau và giá trị thực thi chưa cao. Đã đến lúc VN cần xây dựng một Luật PCTHTL đủ mạnh, đồng bộ và toàn diện, đảm bảo hiệu lực thực thi nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Luật PCTHTL ra đời sẽ là công cụ pháp lý có hiệu lực cao nhất giúp cho việc triển khai một cách hiệu quả, toàn diện và đồng bộ các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng khỏi những tác hại của thuốc lá.

Luật sẽ là nguồn tham chiếu pháp lí quan trọng nhất cho các cơ quan nhà nước khi ban hành các quy định dưới luật có khả năng gây tác động đến việc tiêu dùng thuốc lá ở Việt Nam.

Luật cũng sẽ khắc phục được những “lỗ hổng pháp lí” là những khác biệt, thiếu hụt, thậm chí là mâu thuẫn trong các văn bản pháp lý do các cơ quan chính phủ ban hành trước đây liên quan đến các chính sách PCTHTL.

Tính chất nhất quán, công khai của Luật và tính chặt chẽ của quy trình ban hành và sửa đổi Luật cũng sẽ làm giảm nguy cơ về sự can thiệp của các các nhóm lợi ích vào các chính sách phòng chống tác hại thuốc lá theo hướng bất lợi cho sức khỏe cộng đồng.

Là một tổ chức Quốc tế, hoạt động trong lĩnh vực PCTHTL, chắc chắn Healthbridge đã tham gia góp ý xây dựng Luật PCTHTL cho rất nhiều quốc gia trên thế giới. Vậy sau một quá trình áp dụng Luật này vào cuộc sống ở một số nước, Luật PCTHTL đã phát huy tác dụng và có ý nghĩa thiết thực trong cuộc sống như thế nào?

Rất nhiều quốc gia, tùy vào hoàn cảnh và nhu cầu của nước mình đã ban hành được Luật PCTHTL tập trung vào một, một vài hoặc đồng bộ các chính sách PCTHTL. Tuy nhiên, tất cả các quốc gia có Luật MẠNH đều dễ dàng hơn trong việc thực thi các chính sách PCTHTL dẫn đến việc giảm dần sử dụng thuốc lá, đặc biệt ở lớp trẻ; bảo vệ cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em khỏi tác hại của khói thuốc thụ động; giảm bệnh tật và tử vong do thuốc lá; giảm gánh nặng đối với ngân sách quốc gia và gia đình cho việc tiêu dùng cũng như chữa trị và khắc phục hậu quả của các căn bệnh liên quan đến thuốc lá.

Tại Việt Nam, Healthbridge đã tham gia góp ý cho  dự thảo Luật PCTHTL từ khi nào? Và cùng với thực tiễn cuộc sống ở Việt Nam thì Luật PCTHTL của Việt Nam đã và sẽ tiếp tục được xây dựng trên những cơ sở nào?

– Ngay khi Bộ Y tế đề xuất về việc xây dựng dự thảo Luật PCTHTL vào năm 2005, HB thông qua các đối tác ở Bộ Y tế đã thường xuyên cập nhật, theo rõi tiến triển của quá trình xây dựng luật; tăng cường các cuộc tiếp xúc với các đơn vị chức năng ngành y tế, văn phòng Chính phủ, các Bộ ngành liên quan, Quốc hội, các tổ chức chính trị xã hội và nghề nghiệp để chia sẻ thông tin, tìm hiểu quan điểm, xác định những rào cản và tìm kiếm các cơ hội để hỗ trợ kĩ thuật.

Theo quan điểm của Bộ Y tế, Luật được xây dựng dựa trên các nguyên tắc của y tế công cộng lấy phòng ngừa là chiến lược chính, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế xã hội của VN, kế thừa hệ thông pháp luật hiện hành, phù hợp với các cam kết của VN trong khuôn khổ công ước khung về kiểm soát thuốc lá. Các biện pháp PCTHTL được xây dựng dựa trên nguyên tắc phối hợp đồng bộ các biện pháp giảm cung và giảm cầu ưu tiên cho các biện pháp giảm cầu, có tham khảo các kinh nghiệm tốt của các quốc gia trên thế giới.

Luật điều chỉnh các hành vi của mọi công dân, mọi cơ quan, tổ chức Việt Nam và nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Mục tiêu của luật là nhằm giảm việc tiêu thụ và giảm các tác hại của thuốc lá về mặt sức khỏe và kinh tế.

Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá tại thời điểm hiện tại gồm 5 chương và 31 điều. Chương 1 là các điều khoản chung. Chương 2 tập trung vào các biện pháp giảm cầu bao gồm các biện pháp về thông tin giáo dục truyền thông về tác hại của thuốc lá; Các quy định về cấm hút thuốc lá nơi công cộng; ghi nhãn bao bì các sản phẩm thuốc lá; quy định về cấm hoạt động tài trợ, thuế và cai nghiện thuốc lá. Chương 3 tập trung vào các biện pháp giảm cung bao gồm các quy định về sản xuất, kinh doanh; quy chuẩn kĩ thuật với thuốc lá; số lượng điếu trong đóng gói; các quy đinh về bán thuốc lá và các quy định về phòng chống buôn lậu. Chương 4 tập trung vào các điều kiện đảm bảo cho PCTHTL trong đó tập trung vào các quy định về Quỹ PCTHTL và các điều khoản về xử lý vi phạm luật. Chương 5 là các điều khoản thi hành.

Luật PCTHTL có bốn nội dung quan trọng là: Các quy định về cấm hút thuốc nơi công cộng và nơi làm việc trong nhà; quy định in cảnh báo sức khỏe; Quy định về cấm hoàn toàn các hoạt động tài trợ của các công ty thuốc lá; các chính sách về tăng thuế và giá thuốc lá và cơ chế tài chính để duy trì nguồn lực cho các hoạt động PCTHTL.

Cảnh báo hình ảnh cần chiếm tối thiểu 50% diện tích bao bì

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì giúp nâng cao nhận thức về những hậu quả của thuốc lá, đồng thời giúp tăng các nỗ lực bỏ hoặc giảm hút. Trong dự án Luật PCTHTL, chúng ta quy định như thế nào về vấn đề này, thưa bà?

Dự thảo Luật hiện nay qui định cảnh báo sức khỏe sẽ do Bộ Y tế ban hành, được in bằng chữ và hình ảnh trên tất cả các loại bao bì của sản phẩm thuốc lá, chiếm tối thiểu 50% diện tích các mặt chính của sản phẩm. Các mẫu cảnh báo sẽ được quay vòng hai năm một lần.

Một trong những yếu tố quyết định đến thành công của công tác PCTHTL chính là việc tuyên truyền, thay đổi nhận thức của cộng đồng. Theo bà, ở Việt Nam hiện nay, chúng ta cần làm gì để phát huy vai trò của truyền thông vào công tác phòng, chống hút thuốc lá?

Truyền thông trong PCTHTL bao gồm truyền thông vận động chính sách; thông tin về tác hại của thuốc lá và phổ biến luật pháp cho cộng đồng và truyền thông thay đổi hành vi. Cho tới nay, vì nhiều lí do, các hoạt động truyền thông của chúng ta mới tập trung chủ yếu vào truyền thông vận động chính sách và thông tin về tác hại thuốc lá. Việc tuyên truyền phổ biến pháp luật cũng như truyền thông thay đổi hành vi trong PCTHTL còn hạn chế.

Theo tôi, tất cả các cấu phần này của truyền thông đều cần phải được quan tâm, đặc biệt là truyền thông thay đổi hành vi. Tuy nhiên, cần phải có kinh phí và nguồn lực kĩ thuật cho vấn đề này trong khi kinh phí nhà nước dành cho hoạt động PCTHTL nói chung còn rất hạn chế. Các hoạt động truyền thông được thực hiện cho tới nay chủ yếu dựa vào các nguồn kinh phí từ bên ngoài, thông qua các dự án, nên thường ngắn hạn và rất hạn chế do phải bám theo mục tiêu của các dự án, rất khó cho việc theo đuổi một chiến lược truyền thông dài hạn. Rất hi vọng khi luật thông qua đồng thời sẽ có sự ra đời của Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe, VN sẽ có thêm nguồn lực cho việc xây dựng các chương trình truyền thông có hiệu quả. Theo tôi, nâng cao kiến thức về PCTHTL và kĩ năng truyền thông thay đổi hành vi cho giới truyền thông và các tổ chức làm việc trong lĩnh vực PCTHTL cần tiếp tục được quan tâm trong thời gian tới.

Lo ngại sự can thiệp của các công ty thuốc lá sẽ làm yếu nội dung của Luật

Đây là dự án luật tương đối phức tạp về mặt quan điểm do nội dung của dự án luật có xung đột về lợi ích của các nhóm đối tượng khác nhau tác động khá lớn đến kinh tế xã hội. Vậy, chúng ta cần lựa chọn những phương án nào để phù hợp nhất nhằm dung hòa đảm bảo quyền, lợi ích của người dân và doanh nghiệp?

Chúng tôi cho rằng, Luật phải được xây dựng dựa trên quan điểm và cách tiếp cận của y tế công cộng. Quyền lợi và mục tiêu của y tế công cộng (ở đây là sức khỏe của người dân VN hiện nay và các thế hệ mai sau) lại có mâu thuẫn không thể dung hòa với quyền lợi và mục tiêu của ngành công nghiệp thuốc lá (tăng lợi nhuận từ việc sản xuất và kinh doanh thuốc lá thông qua các hoạt động thu hút thêm khách hàng mới, giữ chân khách hàng cũ nhằm tăng doanh số). Chính phủ cần phải có những lựa chọn rõ ràng về vấn đề này.

Tuy nhiên, xét về ngắn và trung hạn, do bản chất gây nghiện của thuốc lá và do tình trạng gia tăng dân số, dù chúng ta có thực thi được những chính sách PCTHTL mạnh, đưa đến kết quả mong đợi là giảm được tỷ lệ người hút thì sự giảm này cũng sẽ diễn ra từ từ, số người hút thuốc sẽ còn duy trì ở mức ổn định hoặc tăng chậm trong một thời gian. Ngành công nghiệp thuốc lá cũng chưa bị thu hẹp thị trường ngay và do đó vẫn có mức lợi nhuận ổn định và cũng không có ảnh hưởng gì lớn tới công ăn việc làm của người lao động trong lĩnh vực trồng và sản xuất thuốc lá (Thái Lan là một ví dụ rất điển hình về vấn đề này). Nếu chúng ta không làm gì hoặc thực hiện một cách yếu ớt các quy định của Luật PCTHTL đặt ra thì việc sử dụng thuốc lá sẽ tiếp tục gia tăng nhanh chóng, Chính phủ và người dân sẽ tiếp tục trả giá cho những hậu quả của nó. Và tất nhiên ngành công nghiệp thuốc lá có thể có mức lợi nhuận ngày một cao hơn.

Nhiều ý kiến cho rằng, muốn hạn chế tình trạng hút thuốc lá và những tổn hao vì nó thì chúng ta nên thắt chặt việc sản xuất thuốc lá, nghĩa là hạn chế về mặt “cung”. Tuy nhiên, một nghịch lý hiện nay là ở Việt Nam vẫn đang mở rộng các diện tích trồng cây thuốc lá. Theo bà, việc này ảnh hưởng như thế nào đến việc thực thi Luật PCTHTL?

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các chính sách giảm “cầu” rất có hiệu quả trong việc giảm cung thuốc lá. Chính phủ cần ưu tiên vào các biện pháp giảm “cầu”. Đặc biệt là các biện pháp tăng cường thông tin – giáo dục và truyền thông về tác hại của thuốc lá, nhất là truyền thông thay đổi hành vi; tăng thuế và giá thuốc lá; in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên vỏ bao; cấm toàn diện quảng cáo khuyến mại và tài trợ thuốc lá; thực thi các quy định cấm hút thuốc nơi công cộng; và hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

Trong các biện pháp giảm “cung” thì phòng chống buôn lậu thuốc lá là biện pháp hiệu quả. Việc sản xuất và trồng cây thuốc lá để cung cấp nguyên liệu cho sản xuất thuốc lá sẽ chịu sự điều tiết của quy luật cung-cầu của thị trường, khi “cầu” giảm thì “cung” sẽ giảm. Không thể kì vọng là nếu chúng ta giảm sản lượng thuốc lá mà không tập trung vào các nỗ lực giảm “cầu” như đã nói ở trên thì sẽ khó giảm được tiêu dùng thuốc lá.

Cũng như nhiều dự án luật khác, để Luật thực sự đi vào cuộc sống thì chúng ta cần có một thời gian lâu dài. Bên cạnh những quy định của dự Luật, theo bà chúng ta cần có những chế tài cụ thể và kiên quyết của những cơ quan thực thi trách nhiệm như thế nào? Trở ngại lớn nhất đối với việc Luật hóa công tác PCTHTL ở Việt Nam là gì?

Xây dựng được Luật mới chỉ là bước thành công đầu tiên. Việc thực thi Luật còn phụ thuộc vào hiểu biết và ý thức tuân thủ pháp luật của người dân, các cơ chế, chế tài xử lý vi phạm và năng lực của các cơ quan chức năng. Chúng ta còn nhiều việc phải làm trước khi được thấy Luật thực sự đi vào cuộc sống. Trước tiên Luật và các văn bản hướng dẫn dưới luật cần đảm bảo được những cơ chế khả thi, có cơ quan chức năng chịu trách nhiệm thực thi và các biện pháp răn đe khi có vi phạm phải đủ mạnh.

Theo tôi, trở ngại lớn nhất hiện nay là những can thiệp của các công ty thuốc lá nhằm làm yếu nội dung của Luật.

Với kinh nghiệm thu được trong cuộc chiến phòng chống thuốc lá từ các quốc gia trên thế giới và là người có hoạt động tích cực trong công tác PCTHTL, bà có niềm tin như thế nào đối với những điều sẽ làm được của Luật PCTHTL ở Việt Nam?

Tôi tin rằng Luật sẽ là công cụ pháp lý rất quan trọng làm cơ sở cho việc thực thi các chính sách về PCTHTL. Tuy nhiên, để thực thi luật còn có nhiều việc phải làm nhưng tôi tin rằng, nếu các nhà lãnh đạo có cam kết mạnh về vấn đề này thì việc thực thi luật sẽ không khó. Chúng ta đã có kinh nghiệm rất thành công về triển khai thực hiện đội mũ bảo hiểm và cấm đốt pháo trong quá khứ chưa xa.

Xin trân trọng cảm ơn bà!

Phùng Bình – Vũ Hằng (thực hiện)

Advertisements

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Advertisements
%d bloggers like this: